Coneishí a Inés en 1989, en Robilante, ena Val Vermenanha, a on acompanhè a Lúcia, era mia hemna a participar en concors de cançon infantil occitana. Lúcia guanhèc eth prumèr lòc. Siguec ua satisfaccion que venguec incrementada damb eth coneishement d’ua sèria de persones qu’ath torn de Inés mantenguien ua ideologia dera identitat occitana.
Es vals occitanes d’Itàlia, a nivèu identitari, presenten un entramat complicat, un desorden difícil… Era lei qu’ampare era occitanitat des municipis les da autoritat entà definir era sua identitat; mos trobam damb es que se declaren occitans, ath cant des que son francesi, es vaudesi, e d’auti son piemontesi… e laguens des occitans es que se considèren provençaus e es que seguissen era normativa de Comboscuro, o era deth Pò, ath cant des que son pera norma classica, ath costat dera bonnaudiana. Non i a ua unitat. Maugrat tot s’i an projectat quauqui defensors dera norma classica e grops e activitats culturaus potents coma Lou Dalphin e Lou Seriol -qu’escriuen en grafia non alibertiana. Entre totes es opcions a destacat pendent tota era sua vida Inés Cavalcanti coma eth referent dera unitat occitana que traspassaue es frontères a trauès d’ua senzilha associacion, era Chambra d’Òc.
Ines venguie deth mon politic. Neishuda ena Val Maira ère ua joena illosionada de 21 ans quan Francés Fontan, que hugie des autoritats franceses, predicaue ena Val Varaita en tot que bastie eth Moviment Autonomista Occitan (MAO). Damb eth MAO Inés, imaginèc ua idea dera identitat e der occitanisme: “Enquia 1970, jo non sabia qu’èra occitana, non sabia, tanpòc, eth nòm dera lengua que parlaua. Entà designar era lengua en didíem eth parlar dera nòsta manèra”.
Quan coneishí a Inés, en 1989, siguec ath cant de Franco Bronzat, de Dario Anghilante, de Dino Matteodo, de Fredo Valla… Respirauen e trasmetien ua fresca e potenta idea revolucionària. Damb eth temps serien personatges destacats der occitanisme italian. De Fontan, Inés coheissaue que li auie “daurit ua hiestra e descubèrt un aute mon”. Damb eth temps anèc moderant-se, adaptant-se a ua realitat que se confrontaue as sues aspiracions sociaus e fondèc era Chambra d’Òc que s’ocupaue de difóner es produccions deth país e que siguec referent ena unitat occitana.
Ath long des ans, Inés a produït numerosi projectes culturaus, artistics, editoriaus… Auem coneishut era darrèra realizacion, Prèmi Ostana, sus es lengües mairaus de tot eth mon, dera que’n siguec actritz imprescindibla, però n’i a fòrça d’auti. Coma era coordinacion deth projècte Occitan lenga Olimpica damb era Província de Torino damb ocasion des Olimpiades d’iuèrn 2006. Er occitan ocupèc ua plaça ath cant der italian, deth francés e der anglés. Se produïren lexics e d’auti.
Rebrembam era grana manifestacion gessuda des Valades, Occitània a Pè, que recorrec tot eth territòri entà reclamar era atencion dera UNESCO entà qu’era lengua occitana siguesse declarada patrimòni immateriau dera umanitat. Pendent 70 dies, entre eth 30 d’agost e eth 7 de noveme, caminèren es 1.300 quilomètres que separen es dus extrèms deth país. Era Chambra d’Òc, dinamizèc er occitan en toti es estaments e territòris, e cridèc era atencion des autoritats entà qu’era diuersitat lingüistica d’Euròpa siguesse reconeishuda e avalorada com ua riquesa culturau. Qu’Occitània a pè acabèsse en Aran reforcèc eth mite aranés. Eth 7 de noveme èren en Aran representants dera Val de Fassa e de Trento (Marco Viola), deth Ciemen (Maria Areny), dera Generalitat, eth Capolier deth Felibritge, Jacques Moutet, representants der Institut d’Estudis Aranesi e der Institut d’Estudis Occitans, deth Conselh Generau d’Aran, eth Director deth CIRDOC, Felipe Hammel, eth grop musicau Aire de Prima… E Inés ère aquiu, era incontestabla referéncia.
Mentre Inés preparaue era Occitània a pè demanèc ara Generalitat de Catalonha er aconselhament deth GLO (Grop de Lingüistica Occitana) entà qu’es documents que produïen auessen ua forma que responguesse ara unitat dera lengua.
Eth GLO ère composat per lingüistes nomenats pes diuèrses regions d’Occitània; per totes. Ère un organ representatiu dera unitat lingüistica; dilhèu eth mès representatiu. Eth GLO deleguèc en Domèrgue Sumien entà hèr era traduccion. Inés auie clara era unitat de lengua. Ei ben per açò que siguec ua des persones que promoiguec en 1999 era Comission Internacionala per la Normalizacion Linguística de l’Occitan Alpin qu’en 2008 presentèc ua propòsta de normativa convergenta damb era lengua d’Alibèrt.
Quan poga tornarè tàs Valades e trobarè a faltar a Inés; se i siguesse sò segur, qu’ath ser, ena pòrta de casa sua mos seiríem a préner ua copeta de genepí e a celebrar qu’era Generalitat a concedit eth prèmi Robèrt Lafont a Fredo Valla e a Calandreta, prèmis mereishuts!
Ena poténcia expressiva dera sua conviccion seguirè reconeishent qu’Inés ei era mès grana activista dera istòria der occitan des Valades occitanes d’Itàlia.
