En Cimalh anterior diguia que se produís ua cèrta desproteccion der occitan aranés en cèrti encastres e que se comence a insinuar eth besonh de proteccion deth Tribunau Constitucionau. Açò a provocat que quauqui lectors me diguen qu’aguesta actitud ei pròpia dera extrema dreta. Ei possible…
Tostemp è estat en aqueri posicionaments que vinculen era promocion der occitan en Catalonha a actituds de proteccion deth catalan, è pensat qu’eth potenciament dera lengua mès petita, er occitan, promoiguie ua palanca qu’ajudaue ath catalan. Tostemp è vist que se se posse er occitan ath cant deth catalan eth benefici ei entàs dus. Ara veigui qu’aguesta actitud non ei assomida d’ua forma generau e descorbisqui de mès en mès posicionaments d’egemonia deth catalan qu’actuen contra er aranés e que provòquen ua reaccion de defensa pes afectats e fornissen d’arguments as partits dera extrema dreta qu’empleguen era desproteccion der occitan entà atacar es accions en favor deth catalan. S’era administracion catalana non protegís er occitan, desprotegís eth catalan.
Er exemple, exportable ad autes situacions que se produïssen, ei qu’en un recent concors de merits deth còs de “bombers” dera Generalitat eth coneishement deth catalan auie ua bona consideracion e eth coneishement der occitan non existie, non se valoraue. Lo corrècte ère qu’auessen puntuat lo de madeish e en non èster atau se provòquen denóncies que de ben segur non seràn bones ne tath catalan ne tar occitan.
Hè uns ans, d’ua forma molt corrècta enes concorsi de merits des mossos d’esquadra er occitan ère talament valorat coma eth catalan. Perfècte! E a mès era valoracion ère nauta. Coma a d’èster! Aquerò provoquèc un increment notable de mossos d’esquadra que s’apuntauen as corsi d’aranés. Molt ben!
Eth problèma sorgic quan se detectèc qu’entà conseguir eth certificat d’un madeish nivèu lingüistic en catalan qu’en aranés, entath prumèr calie quate viatges mès d’ores d’estudi, e ues exigéncies molt superiores. Es corsi d’aranés entàs adults auien un nivèu fòrça inferior as de catalan. Era solucion ère que calie corregir es corsi d’aranés entà anivelar-les as de catalan o calie eliminar era valor des corsi d’aranés enes concorsi de merits. S’optèc pera solucion mès facila: era eliminacion. E encara èm aquiu.
Ara non i an tanti mossòs d’esquadra enes corsi d’aranés e non se pòden reconéisher es nivèus d’aranés enes concorsi de merits, pr’amor que non an eth nivèu que diden. Non ei peth professorat des corsi, ei per lo que les diden qu’an d’ensenhar, es ores que i an de dedicar, es orientacions pedagogiques, es metòdes d’avaluacion… Eth professorat ei bon, era estructura non.
Ena darrèra manifestacion deth professorat dera Val d’Aran en exigéncia deth compliment des sòns drets, que i a auut aguest darrèr mès de hereuèr, e a qui dongui supòrt, i podí liéger ua pancarta que diguie “En aranés e sense retalhades”. Me semblèc ua consigna fòrça endonviada. Era conciéncia sus era lengua pròpia encara ei viua, però eth supòrt ara lengua se considère desbrembat.
Ditz Núria Magaldi, dera Universitat de Còrdoba, en Lengua y derechos lingüisticos en Aran: régimen jurídico de la oficialidad del aranés: “El aranés es oficial en Cataluña y debe ser objeto de promoción en todos los ámbitos y sectores de acuerdo con la normativa aplicable” e persute en que “El legislador estatutario, en ejercicio de las competéncias que tiene constitucionalmente atribuidas, establece una oficialidad del aranés modulada o imperfecta… La oficialidad plena del aranés en el territorio de Aran, obliga a todas las administraciones radicadas en dicho territorio, y la oficialidad limitada fuera de Aran, però dentro de la Comunidad Autonoma de Cataluña, (…) obliga, únicamente, a la Administración de la Generalidad”. Sonque ara Generalitat! Ena Val d’Aran an d’actuar totes es administracions; tanben era der Estat a on demòstre ua mancança excessiva; però d’açò calerà parlar-ne un aute dia. E ena rèsta de Catalonha a d’actuar era Generalitat: enes concorsi de merits des foncionaris, en ensenhament dera lengua enes escòles, ena transmission dera lengua as adults, en matieniment des estructures sociaus, des associacions, des fundacions que mantien e difonen er occitan per tota Catalonha… a d’actuar era Generalitat.
Ditz Magaldi: “No deja de ser paradójico que, durante años, el legislador autonómico catalan, haya hurtado al aranés el máximo nivel de protección que el ordenamiento jurídico internacional y español ofrecen a las lenguas regionales o minoritàries”. Se referís ad aquera epòca de 1979 a 2006, 27 ans, en qu’er occitan non ère oficiau en Catalonha. E concludís er estudi que “…el aranés es también oficial en todo el territorio de Cataluña, si bien dicha oficialidad quedó sujeta al posterior desarrollo legislativo que, … , ha sido hasta ahora más bien modesto y restrictivo”.
Aplicar era egemonia dera lengua catalana en tot limitar er occitan non ei ua bona politica, mès lèu portarà arguments ara creishenta dreta extrema qu’atacarà tanben ath catalan, en ua suposada defensa der occitan. Entà protegir eth catalan non hè falta marginar er occitan. Ath contrari!
