Eth passat 22 d’octobre se moric Tilbert D. Stegmann, catedràtic de Filologia Romanica ena Universitat de Frankfurt am Main (Alemanha). Til auec ua importanta significacion en ensenhament deth catalan e der occitan enes finaus deth seglè XX e subertot enes començaments deth XXI.
En juriòl de 2003, ena Val d’Aran, Til impartic un Seminari enes VIaus Jornades Occitanocatalanes a on mos explicaue que se pòden liéger totes es lengües romaniques damb eth metòde EuroCom Rom. I auie un quinzenat de professors dera Val d’Aran. Presentèc eth libre e explicaue que “damb aguest metòde se pòt sistematizar eth parentiu des lengües romaniques tà poder-les liéger (…) a trauèrs d’un camp de transfer pòs comprovar coma es coneishements de qué dispauses ena tua lengua se pòden aplicar a d’autes lengües romaniques entad açò qu’ei era lectura. Aguest sistèma profite melhor es sabers existents des aprenents e atau accelère era entrada a ua naua lengua e possibilite un plurilingüisme reau”.
Era propòsta de Til auec efèctes en tota Occitània, subertot enes calandretes. Patrici Baccou d’Aprene, que desvolopèc un projècte especiau damb d’autes persones (Latinitas), entar ensenhament des lengües europèes, ac explicaue atau: “Dins aquel encastre, lo rescontre amb lo professor Stegmann foguèt decisiu. La descobèrta de sos trabalhs confortèt los regents de las escòlas Calandreta … e dubriguèt de perspectivas novèlas. Lo trabalh realizat fins aquí d’un biais empiric dins las classas trapava atal un apièg teoric essencial. En 1996, 15 regents de Calandreta rescontravan lo professor Stegmann per un estagi de formacion a Pau: “Qual ten las lengas ten la clau”; l’Institut Latinitas e lo program Familhas de lengas èra nascut”.
Era propòsta de Stegmann se concretaue en manuau EuroComRom-Es set sedassi 2003): e es “miniretrats”. Iniciaument i a ua analisi des semblances e diferéncies entre lengües. Ena difusion e elaboracion de materiaus s’i impliquèren era Generalitat de Catalonha, era Universitat de Lhèida, eth Conselh Generau d’Aran… Es propòstes de Stegman creèren un moviment en ensenhament des lengües romaniques.
Pèire Escudé, mèstre de conferéncies en occitan e didactica de las lengas, a compdar dera propòsta metodologica de Stegmann, elaborèc un libre de tèxte: “Apreni amb las lengas, manuau europenc Euro-Mania”, entà mainatges de 8 a 11 ans. Damb eth manuau s’i impartien leçons de sciéncies, de matematiques, d’istòria, de tecnologia… en diuèrses lengües; tanben en occitan. Eth manuau se publiquèc en catalan, en 2012, damb prològ de Pere Mayans, deth Departament d’Ensenhament: “[el proposit] és aconseguir que l’alumnat es vegi capaç d’intentar entendre textos escrits en diverses llengües romàniques: català, castellà, francès, occità…”.
Damb aguest metòde, en aqueres escòles de Catalonha que l’aplicauen, hègen present er occitan. Ara non i a era madeisha preséncia; s’a reduït. Quauquarres ac aurie de revitalizar.
En 2008 eth manuau de Pèire Escudé se publiquèc damb era metalengua en occitan e s’apliquèc a diuèrses escòles. Era Escòla de Bossòst e bèth aute professor aranés, empleguèc eth materiau. En 2019 Til m’escriuec: “…per veure si podriem fer una lectura d’episodis dels meus llibres a Vielha”. Volie explicar ara Val d’Aran era sua estima a Catalonha, es particularitats vistes des de Alemanha, era valor dera lengua occitana e era sòrt dera Val d’Aran d’èster en Catalonha.
Stegmann siguec ua sòrt entà Catalonha e Aran. I a totun un passatge de dolor ena riquesa dera aportacion de Til, que non ei imputable ada eth, qu’ei un efecte colaterau e que non desbrembi cada viatge que parlam dera sua propòsta: eth 2 de deseme de 2010 se presentèc en Tolosa, en govèrn dera Region, era Lei der occitan, aranés en Aran, que desvolopaue era sua oficialitat; eth prumèr viatge ena istòria qu’er occitan ère declarat oficiau. I ère eth President dera Region Martin Malvy. Era Delegacion catalana auie diuèrsi deputats qu’acompanhauen ath vicepresident deth Govèrn de Catalonha, Jusèp Loís Caròd Rovira. I èren eth Sindic d’Aran e persones remercades deth Govèrn dera Generalitat, coma eth secretari de Politica Lingüistica, Bernat Joan. Era qüestion prometie èster un moment istoric, però des dera Region Meddia Pireneus capvirèren era presentacion e l’includiren laguens d’un acte damb era presentacion d’Euro-mania dera man de Pèire Escudé ath deuant dera Lei. A Euro-mania se li dèc mès temps qu’ara Lei. En acabar era presentacion d’Escudé, eth President Malvy e eth Rector dera Acadèmia O. Dugrip se lheuèren e se n’anèren e les acompanhèren d’autes persones presentes en tot que deishèren era sala damb era preséncia des catalans e quauqui occitanistes.
Euro-mania, producte generat a compdar de Stegmann, siguec emplegada entà ua accion infame dera que mo’n dolguerem toti. Era nòta de premsa posteriora ar acte dera Region sonque parlaue deth manuau “Euro-mania”. Obviaue era Lei.
Entà Til qu’ère enamorat de Catalonha e d’Aran siguec motiu de tristor.
