En darrèr Cimalh explicàuem qu’ua complicitat tacita entre eth Departament d’Educacion dera Generalitat e eth Conselh Generau d’Aran està dificultant era normalizacion en ensenhament e emplec der occitan ena escòla aranesa. E totun, i a professorat conscient e responsable que posse er emplec der occitan ena escòla. N’auem exemples en trabalh qu’a recuelhut Camila Marvin, de professors que damb molta paciéncia elabòren libres e tèxte en tot emplegar mieis qu’emplegàuem en sègle passat coma engomar papèrs damb escrits en aranés entà corbir es tèxtes en d’autes lengües.
Però i an mès exemples: es trabalhs de recerca der Institut d’Aran an deishat un bon corrop de bones investigacions hètes en aranés pes estudiants. Ei eth resultat d’un esfòrç des joeni que son amparats per esfòrç de professors que des de hè temps s’an elaborat es materiaus entà poder exercir era foncion ena lengua deth país. Coma Lordes Espanha que hè ues setmanes m’ensenhèc un exemple des libres d’occitan qu’està elaborant, per compde e decision personau, en tot profitar des auantatges dera Intelligéncia Artificiau.
I an multitud d’exemples de conscienciacion, que se siguessen ben aprofitats pera administracion auríem resultats extraordinaris.
Er ostiu mos a deishat diuèrses notícies relacionades damb era selectivitat. Coma aqueth grop de joeni, ua seishantia, qu’en País Basc treigueren nòtes deplorables en examen d’euskera damb abondància de zèros e qu’es jutges ordenèren cautelarament qu’aqueres notes non s’auessen en compde entà optar ara universitat. Quan se tracte d’anar contra es lengues petites era Justícia… Mau!
Entretant en Aran se hec tanben era selectivitat. Aciu se pòt hèr er examen d’istòria en occitan. Es qu’òpten per hèr er examen en aranés son minoria, però tostemp i a bèth exemple de conscienciacion. Enguan Ingrid Morales Fernández damb era ajuda deth sòn professor Albert Moyes exercic aguest dret e hec er examen en aranés. Ingrid ei de família castelhanoparlanta e hèr er examen en occitan se convertís en un exemple d’integracion e de concienciacion que mos cau vantar. Maugrat es contrarietats era escòla aranesa resistís, apareishen galhons positius de concienciacion; manque era estructura, era coordinacion… A vantar tanben aqueri alumnes d’Iparralde (Pais Basc Nòrd), deth Licèu Bernat Etxepare de Baiona que heren un acte de desobediéncia en tot respóner er examen de matematiques dera selectivitat en lengua basca, maugrat qu’ère proïbit peth Ministèri d’Educacion frances. Eth Govèrn cedic e corregic es examens en euskar. Resisténcia!
E ath delà es escòles an actuacions que les van ara contra. En juriòl, eth Tribunau Suprem determinèc que non se pòt excludir eth castelhan dera rotulacion des Centres docents. Es orientacions deth Departament d’Educacion indicauen qu’es senhalizacions, en Aran, an d’èster en occitan. Damb era preséncia deth castelhan se desmilhorarà es referéncies des alumnes e preneràn era opcion mès avienta: eth castelhan. Fòrça d’aguesti alumnes, de mès en mès, apareishen en miei deth cors, provienents de païsi enes que non s’emplegue cap des nòstes lengües oficiaus e se trobaràn ua escòla desamparada e confosa, tot e que creiràn ena bona volontat deth professorat.
Eth Consòrci d’Educacion e er Ajuntament de Barcelona auferissen corsi de catalan entà adolescents nauvenguts, pendent eth mes de juriòl, entà facilitar-les er accés. E, ¿non poderie bèra administracion ena Val d’Aran oferir corsi d’aranés d’ostiu entà arténher qu’es alumnes immigrants agen ua integracion mès facila?
Eth Conselh Comarcau dera Nauta Ribagorça, ei a díder Pònt de Suert, Boí e Vilalhèr, an creat un jòc didactic, que repartís enes escòles, entà qu’es mainatges posquen conéisher eth vocabulari pròpi deth parçan; tà que coneishquen era sua variacion. ¿Non se poderie, a trauès deth jòc, hèr qu’es mainatges accedissen a un coneishement iniciau der occitan e a que consolidèssen es sòns coneishements? Hè ans ja existic ua iniciativa parelha, en Aran. A on ei?
Modèls, n’i a… Celebram, en tot cas, qu’eth Centre de Formacion d’Adults de Vielha auferisque formacion en aranés. Servís entà paliar en cèrta forma era precarietat de places des corsi auferits per Conselh Generau d’Aran.
Mens dera mitat deth professorat catalan manten eth catalan tostemp o quasi tostemp damb er alumnat e per çò que hè as activitats de grop sonque eth 20 % des mainatges empleguen eth catalan. Se hèm ua prospectiva sus er aranés, èm segurs que lamentablament non superam eth 20 % deth professorat e e eth 10 % des mainatges. Mau!
E maugrat es esfòrci deth professorat, deuant dera precarietat e dera ansietat collectiva mos cau reiterar es paraules d’aquera professora de que parlauem en Cimalh passat de que “s’a perdut er emplec der aranés per part des alumnes”.
Tanben falte preséncia der occitan ena escòla catalana ath delà d’Aran, tot e que i obligue era Lei; ei un exemple mès dera precarietat der occitan ena escòla. En parlaram!11
