Tot soent es leis o es iniciatives legislatives que beneficien er occitan mos passen desapercebudes. Enes publicitats, coma ei naturau, sonque apareishen es auanci entath catalan.
Ven d’aprovar-se, eth passat dijaus dia 11, en Congrès des Deputats, era lei pera que se regulen es servicis d’atencion ara clientèla. Era lei inicièc eth sòn camin en 2011; molti ans… però ja l’auem. Ei d’aplicacion as empreses, però non pas a totes; sonque as granes empreses de suministres, de transpòrt de viatgèrs, de servicis postaus e financèrs… qu’agen mès de 250 emplegats e un volum de negòci de mès de 50 milions. Aguestes empreses auràn d’adméter e emplegar er occitan enes quèishes, consultes, reclamacions o incidéncies qu’es ciutadans de Catalonha les poguen presentar. Ara hè falta que bèth ciutadan ac emplegue, però ja auem cobertura. Concretem: a quines empreses mos poderam adreçar en occitan e auràn era obligacion de contestar-mos ena madeisha lengua? Per exemple a CaixaBank, o ath Banc de Sabadell, o ath de Bilbao, o ath Santander… Aguesta Lei semble ua invitacion a qu’aguestes granes empreses mòstren un respècte pera lengua pròpia d’Aran, e es demès lengües, e que prenguen era iniciativa, mòstren un respècte iniciau e posicionen er occitan en bèra imatge corporativa des sòns negòcis en territòri aranés. Quines empreses mès se tròben afectades? Per exemple Enel, antica Endesa e Fecsa qu’a estat ua empresa fòrça vinculada ara Val d’Aran e qu’ara aurie era sua ocasion entà mostrar un interès pera lengua occitana; o Alsa era empresa de transpòrts qu’a un volum de negòci en Aran…
Eth passat noveme eth grop d’ERC en Congrès enregistrèc ua iniciativa entà establir ua quota obligatòria de musica en occitan, e enes demès lengües, enes ràdios que sonque emeten musica. Era propòsta serà debatuda e se s’apròve i aurà un increment dera preséncia dera musica occitana en totes es dites “radioformules” der Estat. Ei ena línea dera proteccion dera diversitat lingüistica. Se demane era inclusion obligatòria de quota de musica en lengua oficial non castelhana enes radioformules de tot er Estat.
Ara hè un an entrèc en vigència era Lei organica 5/2024 d’11 de noveme deth dret de defensa que instaure eth dret des ciutadans a emplegar er occitan, en territòri de Catalonha, deuant des tribunaus e enes sues relacions damb era Administracion de Justícia e ara obligacion deth tribunau a méter es mecanismes de besonh entara interpretacion. Açò ja auie era sua proteccion, però eth refòrç dera redaccion deth dret da mès consisténcia a un exercici pòc emplegat e rebrembe as jutjes e tribunaus era sua obligacion.
Eth passat 9 de deseme eth Plen deth Congrès prenec en consideracion era Proposicion de Lei Organica de garantia deth plurilingüisme e des drets lingüistics dera ciutadania ath deuant des institucions der Estat. Era proposicion arribe dera man des deputats d’ERC, d’Euskal Herria Bildu, PNB, Bloque Nacionalista Galego, Comuns, Compromís i Més per Mallorca, e a mès d’aguesti partits era presa en consideracion, pas entà qu’ua Lei continue eth camin, auec eth vòt favorable de PSOE, Junts per Catalunya e Sumar. Majoria!
Ei ua lei que rectifique, modifique, d’autes leis existentes en tot forçar era aplicacion dera oficialitat de totes es lengües en aqueres comunitats a on agen aguest caràcter. Era volontat ei de garantizar que totes es persones se posquen relacionar ena lengua oficial qu’escuelhen, damb plea validesa e eficàcia juridiques damb er Estat e damb eth sector public institucionau.
Calerà sarrar entà que pogue arribar ath sòn punt d’aprobacion, però en cas d’aprovar-se coma ei ara era sua repercusion sus er occitan serà grana: era lengua occitana serà presenta enes critèris entara designacion de magistrats e enes actuacions judiciaus que se realizen en Catalonha, e en accés as lòcs de trabalh deth Registre Civil, e enes procediments tramitats pes organs dera Administracion Generau der Estat e toti es ens que conformen eth sector public, en Catalonha, enes requisists entar accés ar emplec public… Era Proposicion de Lei, qu’a auut un redactat fòrça ben elaborat, s’enqüede de garantir eth drets lingüistics des ciutadans ath deuant dera relacion damb era administracion. Eth redactat ditz qu’es emplegats publics que trabalhen en Catalonha auràn d’auer un coneishement adequat der occitan, d’acòrd damb es leis lingüistiques, qu’en etiquetat e presentacion de bens e servicis s’i poderà exigir per part dera Generalitat que i age ua preséncia der occitan en aqueri productes que s’i considère de besonh, qu’enes licéncies deportives i aurà d’èster presenta era lengua occitana, qu’ena senhalizacion de vies publiques e inscripcions i aurà d’èster era lengua occitana, que RTVE aurà d’auer presenta era lengua d’Aran en ua bona proporcion, qu’er aranés serà era lengua veicularà e normala dera escòla d’Aran e que calerà publicar es leis, decrèts lei e demès en occitan.
Ua ambiciosa Lei ena que mos cau méter esperança.
