Eth 26 d’aguest mes, en Ateneu Barcelonés, eth Cercle d’Agermanament occitanocatalan (CAOC) e era Acadèmia aranesa dera lengua occitana (IEA-AALO) organizen un debat commemoratiu des 20 ans d’oficialitat dera lengua occitana.
En hèr era reforma der Estatut, era declaracion d’oficialitat der occitan semblaue ua causa inexcusabla. Calie declarar-la oficiau per compliment dera Constitucion e peth procés que s’auie desvolopat enes darrèrs ans; ère ua obligacion. Però totun non siguec facil, es participacions sigueren fòrça actives e molt numeroses; non i auec prèssa; venguíem d’ua declaracion en Estatut deth 79 que diguie: “Era parla aranesa serà objècte d’ensenhament e d’especiau respècte e proteccion”. Pòca causa. Aué aguesta declaracion mos avergonhirie.
E en tot eth procés de reforma der Estatut, era propòsta sus era lengua occitana auec diuèrsi tractaments. Hem un passeig cronologic per quauqu’ua des “pèrles” que se produïren.
En 2004 er Observatòri dera lengua catalana, damb era coordinacion de Jordi Argelaguet e Argemí publiquèc era òbra El règim lingüístic de Catalunya al nou Estatut d’Autonomia. Bases per a una proposta. Ena òbra s’i proposaue qu’eth nau Estatut contemplèsse: “Era lengua pròpria d’Aran ei er occitan. 1. Era lengua occitana parlada ena Val d’Aran pren era denominacion istorica e populara d’aranés. 2. Era lengua oficiau des institucions dera Val d’Aran ei er aranés, coma en son eth catalan e eth castelhan”. E ena justificacion metie que “En actuau Estatut d’Autonomia [eth deth 79], er aranés ei reconeishut deficientament… era norma resultèc insatisfactòria tant entara majoria des parlants d’aranés coma entà molti catalanoparlants, que considerauen qu’eth reconeishement plen der aranés ei un acte de justícia e d’equitat… E donques, per justícia democratica ei urgent blindar era oficialitat der aranés en Estatut d’Autonomia”.
Aguest sentiment ei eth que se viuie en aqueri ans e eth que motivèc ara majoria des parlamentaris. Eth document se referie a continuacion ara denominacion dera lengua, entenent que i auie [aué, encara i a] ua confrontacion. Diguie: “…enquia ara i auie ua indefinicion sus quina ère era lengua pròpria dera Val d’Aran, aranés o occitan. Damb era volontat de mantier eth maxim respècte pera autoritat scientifica, s’escuelh aguesta solucion: era lengua ei er occitan, però se reconeish qu’aguesta lengua a eth nòm d’aranés ena Val d’Aran… se respècte era unitat lingüistica der occitan… e se barre era pòrta ar eventuau reconeishement juridic d’ua lengua aranesa diferenta dera occitana”.
Volien èster es bases entà iniciar un procés de redaccion.
Entretant, en octobre de 2004, es cargues electes dera Val d’Aran elaborèren un document de mínims entà que siguessen considerats pes legisladors: “Cau qu’eth nau estatut considère er aranés, lengua occitana d’Aran, coma lengua pròpria de Catalonha, igual qu’eth catalan. Eth catalan e er occitan d’Aran an d’èster lengües oficiaus en Catalonha”. Ei curiosa e estranha era reclamacion dera proprietat der occitan entà Catalonha, però quede sobradament clara era reclamacion d’oficialitat dera lengua entà tota Catalonha e era sua denominacion “occitana”. Es elèctes aranesi de hè vint ans ac auien clar.
Era propòsta que presentèc era ponéncia parlamentària deth conjunt de grops parlamentaris, en juriòl de 2005 recuelhie: “Era lengua occitana, denominada aranés en Aran, ei era lengua pròpria d’aguest territòri e n’ei tanben oficiau d’acòrd damb çò qu’establís aguest Estatut”.
Finalament eth tèxte que gessec de Catalonha entath Congrès deth Deputats, eth 30 de seteme de 2005, hège atau: “Era lengua occitana, denominada aranès en Aran, ei era lengua pròpria e oficiau d’aguest territori e ei tanben oficiau en Catalonha d’acord damb damb çò qu’establissen aguest Estatut e es leis de normalizacion lingüistica”. S’auançaue respècte dera ponéncia.
En Madrid ua emmena deth Grop Parlamentari Socialista, formalizada eth 3 de gèr de 2006, indicaue qu’er article auie d’èster retocat: “Finalmente, es necesario acabar con cualquier tipo de dudas que plantee la cooficialidad del aranés más allá de la Comunidad Autónoma catalana, lo que obliga a suprimir del artículo 6.5 los términos “y oficial” y “también””. Non comprení jamès era eliminacion deth “tanben”.
Entà acabar, er acòrd Mas-Zapatero, es vòts deth Congrès des Deputats e eth referendum en Catalonha dèren eth redactat definitiu: “Era lengua occitana, denominada aranés en Aran, ei era lengua pròpria d’aguest territòri e ei oficiau en Catalonha… [d’acòrd damb es leis]”.
Tres ans de debat auien dat un bon resultat, tostemp milhorable, però era oficialitat der occitan ei en tot eth territòri de Catalonha; quede luenh aqueth redactat de “parla aranesa” que calie protegir.
Eth catalan e eth castelhan sigueren lengües oficiaus de Catalonha e er occitan se convertic en oficiau en Catalonha, Son objècte der emplec d’ua preposicion diferenta “de-en”, que afècte ara proprietat.













